Aanleiding
De huidige maatschappij is een informatiemaatschappij. Om te leven in Nederland moet je behoorlijk met informatiestromen om kunnen gaan. Het is logisch dat dit punt ook in de kerndoelen naar voren komt. Het is ook logisch dat allerlei lesmethoden aandacht besteden aan informatie verwerven, selecteren en verwerken. De huidige manieren om dit te doen zijn veelal achterhaald aan het raken. De gele vertrekstaten op stations krijgen concurrentie van elektronische displays. De encyclopedie wordt op CD-Rom bekeken. Een maquette wordt vervangen door 3D animaties. Telefoonboeken zijn goed om door te scheuren bij sterkste-man-wedstrijden; voor telefoonnummers gebruik je de telefoongids-CD-Rom of de internet variant. De ontwikkelingen gaan zo snel dat de kinderen die nu op school leren hoe een spoorboekje werkt, misschien niet eens meer zo'n boekje kunnen kopen als ze later op kamers gaan om te studeren. Dus moeten we ze leren hoe de reisplanner op internet werkt. De ontwikkelingen volgen elkaar steeds sneller op.
Ik vind daarom dat het onderwijs wegen moet vinden om snel in te kunnen spelen op en gebruik te kunnen maken van nieuwe ontwikkelingen. Met een van de nieuwe vormen van informatieverwerking, GIS, heb ik zelf jarenlang gewerkt. Vanuit die ervaring schrijf ik dit werkstuk.
Naar boven
Motivatie: Waarom GIS op de basisschool (1)
Vanuit mijn expertise als (voormalig) GIS-deskundige heb ik het gevoel dat er heel veel mogelijkheden zijn om GIS in het onderwijs in te zetten. Aardrijkskunde ligt voor de hand, maar natuuronderwijs, milieukunde, geschiedenis, rekenen en informatieverwerking ("begrijpend lezen") zijn ook heel goed mogelijk. Zelfs godsdienst heeft geografische componenten!
Dat is natuurlijk niet genoeg. Er zijn legio technologieën voorhanden die "wel in het onderwijs ingezet zouden kunnen worden". De motivatie om de mogelijkheden voor inzet van deze technologie te gaan onderzoeken is gebaseerd op twee pijlers:
· De technologie is heel krachtig, het is een middel dat inmiddels zeer veel wordt toegepast om grote hoeveelheden gegevens hanteerbaar te maken. Veel kinderen zullen er in de toekomst mee te maken krijgen.
· De technologie is inmiddels op een punt in de ontwikkeling gekomen waarop het mogelijk wordt de techniek grotendeels te "verstoppen" en toch de krachtige mogelijkheden te gebruiken.
In reacties op eerdere versies van dit stuk kon ik teruglezen dat het onderwijs op zijn zachtst gezegd, niet wild enthousiast is om nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs binnen te halen. Zelfs de lezers van de nieuwsgroep nl.onderwijs.nieuwe-media op usenet reageerden zeer terughoudend (zie bijlage nieuwsgroepen). "Niet weer een techniekje" of "laat ons nou eens gewoon les geven dan wordt het misschien nog wel eens wat met de resultaten" waren enkele reacties. Natuurlijk hebben zij gelijk. Daarom is het ook zaak om wel te profiteren van de voordelen, maar niet tegen de nadelen aan te lopen.
Naar aanleiding van de reacties heb ik er over getwijfeld of ik in de titel "interactief kaartmateriaal" zou zetten in plaats van GIS. Dat heb ik niet gedaan. GIS houdt meer in dan een electronische atlas waarvan de plaatjes kunnen worden gemanipuleerd. Ik hoop dat dat na lezing van dit boekje duidelijk is. En bovendien: als ik de actie vervang "GIS" door "interactief kaartmateriaal" had uitgevoerd was deze website meteen VEEEEL groter geworden............
Op dit moment kunnen/zullen technische belemmeringen in de weg liggen voor de meeste leerkrachten. Ik ben in staat deze barrières te overwinnen. Zeker omdat ik nog contacten in de "GIS-wereld" heb, zijn er unieke mogelijkheden. In de voorbeelden die ik beschrijf zijn stappen verwerkt die ik geen enkele leerkracht wil aandoen. In de uiteindelijke vorm die ik nastreef zijn deze ook niet meer nodig. Maar het is nu nog even behelpen voor de hobbyist, ik hoop dat u daar doorheen kunt kijken.
Met dit werkstuk heb ik niet de pretentie in detail te beschrijven wat de mogelijkheden zijn. Dat zou ook niet kunnen want momenteel ontwikkelt de technologie die ik wil gebruiken zich zo snel dat een reële inschatting van de precieze technische mogelijkheden pas vlak voor de uitvoering van een project kan plaatsvinden. Ik wil graag dat een aantal mensen (ikzelf incluis) een idee krijgt over hoe het verder kan gaan. En wat je zou moeten doen om deze ontwikkelingen te ondersteunen. Mijn doel is niet om over 2 jaar GIS in elke klas basisvak te maken.
Naar boven
Probleemstelling
Vanuit mijn motivatie heb ik de volgende vraag als hoofdvraag voor mijn onderzoek opgesteld:
Onder welke omstandigheden en op welke wijze kunnen GIS-technieken succesvol worden ingezet in het basisonderwijs?
Deze vraag heb ik uitgewerkt in de volgende subvragen:
- Wat is GIS?
- Wat kan de meerwaarde zijn, welke doelen zou je met GIS technieken in het basisonderwijs kunnen nastreven?
- Op welke manier kan ik GIS technieken nu in mijn lessen verwerken?
- Hoe reageren de kinderen van mijn stageklas op enkele voorbeelden?
- Welke voorbeelden op educatief gebied zijn er momenteel te vinden? En welke ontwikkelingen staan voor de deur?
- Kunnen GIS-toepassingen die er niet speciaal voor gemaakt zijn op educatieve wijze worden gebruikt?
- Aan welke eisen moeten GIS toepassingen voldoen om succesvol te worden ingezet in het basisonderwijs? Voor een groot deel zullen dit eisen zijn die in het algemeen aan elektronische leermiddelen moeten worden gesteld.
- Welke eisen zijn er aan de omgeving te stellen? Hierbij moet zowel aan personen als aan hard- en software worden gedacht.
Naar boven
Leeswijzer
De bovenstaande vragen komen aan bod in de rest van dit werkstuk. Deze leeswijzer geeft een beeld van de diverse onderdelen.
Misschien wel het meest aansprekende stukje van de site wordt gevormd door een aantal uitgewerkte voorbeelden om de mogelijkheden met GIS in de klas te laten zien. Het gaat hierbij niet om een gedetailleerde beschrijving met alle technische details. Eigenlijk vormt dit hoofdstuk het begin- en eindpunt van dit werkstuk. Het moet nieuwsgierig maken en na lezing illustratie bieden bij de kansen en bedreigingen die ik zie.
Als u nog helemaal niets van GIS weet kunt u beter wat algemener beginnen. Wat is een GIS en wat kan ik er mee is de dubbelvraag die in het onderdeel "GIS?" beantwoord wordt.
De mogelijke doelen die je met GIS binnen het primair onderwijs kunt nastreven zijn niet vergeten. Aan bod komen de huidige kerndoelen, de voorstellen van de commissie Wijnen en enkele aanvullingen. Bovendien komt expliciet de meerwaarde van GIS-technieken ter sprake.
In het stuk over Eisen ga ik op zoek naar eisen die aan elektronische leermiddelen, (CD-Rom, educatieve website) kunnen worden gesteld. De uiteindelijke set beoordelingscriteria is ook bruikbaar bij het bepalen van de bruikbaarheid van een bepaalde GIS-toepassing in de klas.
Ik ben niet de enige die over GIS in de klas nadenkt. Bij ervaringen ga ik in op een aantal voorbeelden van GIS-onderwijs. Op de Nederlandse basisscholen zijn die er nog niet. Maar in de Verenigde Staten wel. Verder zijn er wel genoeg voorbeelden op hogere scholen en één op een middelbare school in Nederland.
In de klas biedt een doorkijkje naar een praktische invulling. Welke mogelijkheden zijn er op dit moment? Welke problemen kom je tegen? Welke keuzes zijn volgens mij verstandig?
Als extra heb ik toegevoegd:
· links: Voor wie meer wil weten. Handige internet links om te beginnen met een zoektocht.
· 10 vragen over GIS op de basisschool: vragen die ik in de afgelopen tijd veel heb gehoord en mijn antwoord daar op.
Naar boven