Eisen aan electronische leermiddelen

Zoektocht naar beoordelingscriteria
Beoordelingscriteria
Conclusie

Wie met een GIS aan het werk wil in de klas maakt gebruik van een elektronisch leermiddel. Net als alle andere elektronische leermiddelen, (CD-Rom, educatieve website) kunnen hier eisen aan worden gesteld. In dit hoofdstuk ga ik op zoek naar deze eisen. De uiteindelijke set beoordelingscriteria is ook bruikbaar bij het bepalen van de bruikbaarheid van een bepaalde GIS-toepassing in de klas.

Zoektocht naar beoordelingscriteria
Bij mijn zoektocht naar beoordelingscriteria ging ik er van uit dat er al behoorlijk wat publicaties zouden zijn over hoe elektronische leermiddelen moeten worden gemaakt. Ik heb gebruik gemaakt van een groot aantal bronnen maar was toch teleurgesteld over het resultaat. Er is in Nederland vooral heel veel te vinden over hoe ICT in de basisschool zou moeten gaan werken. Dit zijn over het algemeen echter toekomstgerichte plannen die veelal ook nog erg abstract blijven. Gelukkig heb ik ook redelijk wat praktijkervaringen kunnen waarnemen die ook helpen om te komen tot een goede set criteria.
Over software die al in de handel is, is op internet wel informatie voorhanden. Ten eerste op de sites van de diverse aanbieders. Ten tweede op een aantal verzamelsites waarvan ik http://www.maki.nl het bruikbaarst vind. Hier wordt een beoordeling gegeven van een groot aantal pakketten. Dit is natuurlijk subjectief, maar geeft toch vaak een aardig beeld van de sterke en zwakke kanten van bepaalde pakketten. Wat ik vooral waardeer is de duidelijke lijst van criteria die zij gebruiken en ook ter beschikking stellen waardoor de objectiviteit wordt verhoogd. Maar criteria als "beleving" en "spelplezier" zijn nooit echt te vangen. Een nadeel van Maki is dat het niet op gebruik in de klas is toegesneden.
Dat laatste aspect komt beter uit de verf in de "didactobank" op http://didactobank.kennisnet.nl/. Op deze site wordt meer uitgegaan van zaken die voor het onderwijs van belang zijn zoals leerdoelen, aanvangskenmerken (beginsituatie) en de klassen waar het middel in te zetten is. De didactobank is ook ruimer van opzet, alles wat maar enigszins als digitaal leermiddel is te betitelen kan er een plaatsje krijgen. Ook bijvoorbeeld een serie werkbladen in Word. Als vergelijkingssite is deze site minder geslaagd omdat er geen gelijk(w)aardige criteria worden gebruik.
In De VS is er een veel groter aanbod van dit soort sites. Een voorbeeld hiervan is http://www.evalutech.sreb.org/ van de Southern Reginal Education Board.
Ruim een jaar geleden heb ik zelf een onderzoekje gedaan voor een school die haar rekenonderwijs wilde ondersteunen met software. Ik heb toen een aantal pakketten bekeken en uitgeprobeerd. Verder heb ik de teamleden van de betreffende school geïnterviewd. De keuze is uiteindelijk gemaakt en ik heb daarna gezorgd dat de software werd geïnstalleerd en dat de teamleden er mee overweg konden. Ook dit proces heeft me veel geleerd over aan te leggen criteria. In het begin van het proces lagen er enorme wensenlijsten van wat men van de software verwachtte. Aan het eind hebben we samen gekozen voor de simpelste versie die te krijgen was. Die uitkomst was het gevolg van het minimale budget dat er ter beschikking was, het toch wat verouderde computerpark en het gebrek aan goede alternatieven waar de hele school iets aan kon hebben. Maar bovenal heb ik moeten constateren dat men eigenlijk gewoon niet goed wist wat men wilde en er niet veel tijd voor over had om er achter te komen. Laat staan om cursus te gaan volgen om een pakket met meer mogelijkheden te leren doorgronden (Koenders, 2001).
Op de stagescholen waar ik te gast heb mogen zijn tijdens mijn Pabo-opleiding heb ik ook steeds goed gekeken naar hoe er met computers werd omgegaan. Deze ervaringen zijn ook zeer waardevol in het vaststellen van wat belangrijk en minder belangrijk is voor een elektronisch leermiddel. Wat mij hierbij vooral is opgevallen is het gebrek aan tijd dat de leerkracht ter beschikking heeft, vooral tijdens de lessen. Dat is merkbaar op twee manieren: de leerkracht heeft zelf geen tijd om dingen in te stellen of probleempjes op te lossen (zo hij/zij daar al toe in staat zou zijn!). En er is vaak weinig tijd waarin kinderen achter de computer kunnen gaan zitten. Dat laatste kan wel goed gaan als er maar aandacht voor is, heb ik kunnen constateren.
Naar boven

Beoordelingscriteria
Op basis van wat ik gevonden en ervaren heb kom ik tot de volgende lijst van beoordelingscriteria voor elektronische leermiddelen voor gebruik binnen het primair onderwijs. Deze lijst is natuurlijk niet compleet maar volgens mij goed bruikbaar als checklist bij het beoordelen bij nieuwe aanschaf.
Kindgerelateerd
Voor kinderen moet het leuk zijn om te leren met het leermiddel. In het uiterste geval heeft het misschien niet eens in de gaten dat er geleerd wordt. Om dit voor elkaar te krijgen moeten criteria worden gebruik als: · aantrekkelijke vormgeving
· steeds is duidelijk wat je kunt doen, gebruiksvriendelijkheid
· uitdagend
· er zijn beloningen te krijgen: mooie plaatjes, "high-scores" of interessant nieuws etc.
Didactisch
Om een leermiddel in te zetten moet de didactische meerwaarde duidelijk zijn. De leerkracht moet weten welk doel hij/zij wil bereiken en op welke manier het leermiddel hier een bijdrage aan levert. De inspanning die een leerkracht zich dan wil getroosten ligt vele malen hoger dan als dit niet duidelijk is. Criteria zijn:
· het leerdoel is duidelijk (en sluit aan bij kerndoelen)
· de vereiste aanvangskenmerken zijn duidelijk
· het niveau is duidelijk
· het is mogelijk het leermiddel aan te passen voor verschillende niveaus binnen een groep
· indien er progressie gemeten kan worden: de ontwikkeling van een kind wordt gevolgd en is voor de leerkracht beschikbaar
Klassenmanagement
Elektronische leermiddelen moeten ingezet kunnen worden binnen de huidige onderwijspraktijk. Er moet eerder tijd mee bespaard dan verloren kunnen worden. Criteria zijn:
· leermiddel is (grotendeels) zelfinstruerend en zelfcorrigerend
· eventueel instellen van de software is gemakkelijk
· instelbaar met of zonder geluid, indien van toepassing
· software is robuust geprogrammeerd: weinig crashes en moeilijk voor kinderen om te saboteren.
· lengte van de sessie is te beïnvloeden
· eventueel roept software zelf de volgende leerling op
Techniek
Voor een succesvolle inzet is het belangrijk dat de leermiddelen relatief simpel te installeren te gebruiken en te onderhouden zijn. De leerkracht heeft vaak zeer weinig verstand van wat je met een computer moet doen als er iets niet helemaal goed gaat. De ICT-er op school is een gewone leerkracht met wat extra computer-achtergrond en professionele hulp is duur en niet altijd snel beschikbaar. De beschikbare hardware en systeemsoftware is op de meeste scholen niet van de nieuwste generatie. Wel hebben bijna alle scholen inmiddels onder invloed van Kennisnet een netwerkinfrastructuur op school. Bijbehorende criteria:
· goed geprogrammeerd, weinig crashes
· netwerkgeschikt (bijna alle scholen hebben inmiddels een netwerk. Mits goed gebruikt kan dit de onderhoudbaarheid van software aanzienlijk verbeteren)
· niet de nieuwste technologie
· goede, bereikbare helpdesk
· gemakkelijk in te stellen, gebruiksvriendelijkheid voor de leerkracht
Naar boven

Conclusie
Voor het beoordelen van elektronische leermiddelen kan van een groot aantal criteria gebruik worden gemaakt. Vooral in de praktijk is mij gebleken dat het belangrijkste is te weten welke doelen worden nagestreefd en op welke wijze de leermiddelen kunnen worden ingezet. Als daarbij de techniek geen echte belemmering vormt en de leerlingen het uitdagend en/of leuk vinden is er volgens mij een grote kans dat het leermiddel succesvol kan worden ingezet. Bij het inzetten van GIS in het onderwijs gelden dezelfde criteria. De beoordeling kan echter alleen plaatsvinden voor een bepaalde toepassing en niet voor GIS als geheel. De punten waar het meest op gelet moet worden liggen hier in het veld van de techniek en de beschikbaarheid van gegevens.
Naar boven